Camondo Ailesi

1492

İspanya'dan ayrılış

Camondo ailesi, Reconquista'nın ardından hükümdarlar tarafından sürülerek 1492'de İspanya'yı terk etmek zorunda kalan binlerce Sefarad Yahudi ailesinden yalnızca biriydi.

1798

Venedik'ten Konstantinopolis'e

Aile önce Venedik'e yerleşti; Venedik 1798'de Avusturya yönetimine geçince de Osmanlı İmparatorluğu'nun kalbine, Konstantinopolis'e taşındı.

1802

Isaac Camondo & Cie

Ailenin servetinin temeli, 1802'de Isaac Camondo'nun önderliğinde kurulan "Isaac Camondo & Cie" bankasıyla atıldı.

"Isaac Camondo & Cie" öylesine büyüdü ve uluslararası alanda öylesine başarılı oldu ki, Osmanlı İmparatorluğu kendi ulusal bankasını kurana dek ülkenin en büyük ve en güçlü bankası olarak kaldı. Büyük serveti ve Yahudi cemaat hayatına süregelen katkıları, aileye "Doğu'nun Rothschild'leri" lakabını kazandırdı.

1853

Abraham Salomon Camondo

Isaac'ın ölümünün ardından işin başına geçen Abraham Salomon, bankayı büyütmeye devam etti. Reformcu vezirlerle yakın iş ilişkileri kurdu; aile zaman zaman bu vezirlerin özel bankerliğini üstlendi. Camondolar Türkiye'de modern bankacılık sisteminin kurulmasına katkıda bulundu ve Osmanlı topraklarının en büyük servetlerinden birini oluşturdu. Abraham Salomon devletten çeşitli ayrıcalıklar elde etti; Kırım Savaşı (1853–1856) sırasında Osmanlı Devleti'ne sağladığı finansman nedeniyle şeref madalyasıyla da onurlandırıldı.

1872

19. yüzyılın sonunda

19. yüzyılın sonuna gelindiğinde Camondo ailesinin işleri daha da büyümüş, Avrupa'nın içinde ve dışında pek çok şirkete ulaşmıştı. 1872'de I. Camondo & Cie, yükselişteki Banque de Paris et des Pays-Bas (sonraki adıyla Paribas) ile ortaklık kurdu; 1876'dan itibaren Abraham Béhor bu yatırım bankasının yönetim kurulunda yer aldı. Abraham Salomon de Camondo, Paris'e yerleştikten kısa süre sonra, 1873'te 93 yaşında hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine naaşı İstanbul'a getirildi ve saray bandosunun eşlik ettiği görkemli bir devlet töreniyle Hasköy Musevi Mezarlığı'nda kendi yaptırdığı anıt mezara defnedildi. Bir süre sonra ailenin bir diğer üyesi Moïse de Camondo da oğlu Nissim ve kızı Béatrice ile birlikte Paris'e taşındı. Ancak Fransa'da antisemitizm giderek kendini hissettirmeye başladı.

Dünyanın Evi

Camondo adı, İspanyolca Casa de Mondo'dan ("Dünyanın Evi") gelir. Bu anlama yakışır biçimde aile, iş hayatındaki başarılarının yanı sıra hayırseverliğiyle de halkın saygısını ve sevgisini kazandı; İstanbul'da, Osmanlı topraklarında ve Fransa'da pek çok yapıyla kalıcı izler bıraktı: Galata ve Pera'da hanlar, apartmanlar ve dükkânlar, Boğaziçi'nde yalılar, bağlar, zeytinlikler, fabrikalar, okullar ve hepsinden ünlüsü, Henri Cartier-Bresson'un fotoğrafladığı Kamondo Merdivenleri.

Ünlü Kamondo Merdivenleri, Abraham Camondo tarafından, o yıllarda Avusturya Lisesi'nde okuyan torunları uzun yolda yorulmasın ve evle okul arasındaki mesafe kısalsın diye yaptırıldı. Karaköy'de, Voyvoda Caddesi ile Bankalar Caddesi'nin kesiştiği noktada bulunan merdivenler 1870–1880 yılları arasında tamamlandı.

Isaac de Camondo ve Camondo Apartmanı

Döneminin en önde gelen sanatseverlerinden Isaac de Camondo, bugün Paris'in başlıca müzelerini süsleyen değerli koleksiyonlar bağışladı. Aileyle anılan en ünlü tablo, Renoir'ın 1880'de yaptığı, Camondo ailesinin son üyesi olacak Irène Cahen d'Anvers'in portresidir.

Camondo ailesinin en önemli eserlerinden biri, İstanbul'un kozmopolit ve tarihi bölgesinde ailenin evi olarak Aşkenaz Sinagogu'nun mimarı Gabriel Tedeschi tarafından inşa edilen Camondo Apartmanı'dır. Neoklasik üslupta ve simetrik bir planla inşa edilen bina, bugün bulunduğu semtin en önemli yapısı kabul edilir.

Camondo ailesi ülkeden ayrıldıktan sonra binayı okul yapılması amacıyla Alliance Israélite Universelle'e bağışladı. Ancak okul hiçbir zaman açılmadı; bina 1940'ların başına kadar Yahudi ailelerin oturduğu bir apartman olarak kullanılmaya devam etti.

1917

Nissim de Camondo

Abraham Salomon'un torununun torunu olan Nissim de Camondo (1892–1917), ailenin Fransız vatandaşlığına geçen ilk üyesi oldu. Ekim 1911'de Lycée Janson de Sailly'den ayrıldıktan sonra Fransız Ordusu'nun hafif süvari birliklerinden bir hüsar alayına katıldı. Verdun ve Somme muharebelerinde çok sayıda fotoğraf keşif görevini üstlendi, defalarca ölümden döndü ve Fransız Ordusu'ndan birçok takdir aldı. Temmuz 1916'da teğmenliğe terfi etti, pilot lisansını alarak pilot olarak görev yaptı. 5 Eylül 1917'deki bir keşif uçuşunda, Lorraine'deki Emberménil yakınlarında girdiği hava muharebesinde uçağı düşürüldü. Montmartre Mezarlığı'na defnedildi.

1935

Musée Nissim de Camondo

Moïse'nin bu acıyı hiçbir zaman atlatamadığı söylenir. Kont Moïse de Camondo, trajik kaybının ardından oğlunun anısına evini "Musée Nissim de Camondo" olarak Arts Décoratifs'e vasiyet etti. Nissim'in adını taşıyan müze, Moïse'nin 1935'teki ölümünden bir yıl sonra açıldı. Nissim'in kız kardeşi Béatrice, ailesinin konumuna güvenerek İkinci Dünya Savaşı sırasında Paris'ten ayrılmadı; Naziler tarafından yakalandı ve eşi ve çocuklarıyla birlikte Auschwitz'de öldürüldü.

1963

Camondoların sonuncusu Irène

Çocukların annesi Irène Cahen d'Anvers, eşi Moïse de Camondo'dan boşandıktan sonra Katolikliğe geçmiş ve bu sayede soykırımdan kurtulmuştu. Savaştan sonra Camondo ailesinin hayatta kalan tek üyesi olarak tüm ailenin mirasçısı oldu; bu köklü aile de 1963'te onunla birlikte sona erdi.